علیرضا کدیور

علیرضا کدیور

دانش‌آموختۀ آمار و تحلیلگر داده

داستان بزرگ‌ترین اعتیاد جهان

کورت وونه‌گات طنزپرداز و رمان‌نویس مشهور آمریکایی وقتی در ۸۲ سالگی در اوج تجربه نویسندگی قرار داشت احوال و افکارش را در «مرد بی‌وطن» آخرین کتاب خود شرح داد. او در بخشی از این کتاب تجربیاتش با مواد مخدر را بازگو می‌کند و پس از اشاره به حالاتش هنگام مصرف هر یک از آن‌ها از بزرگ‌ترین ماده مخدر جهان پرده‌برداری می‌کند:

«اجازه دهید تجربه‌ای را با شما در میان بگذارم. من یک بار چنان بالا رفتم که حتی با علف و الکل و کِرک و کوکائین و ال‌اس‌دی و هروئین هم نمی‌شد به گردش رسید. این تجربه مربوط به زمانی بود که … »

اگر می‌خواهید بدانید بزرگ‌ترین ماده مخدر جهان چیست و چرا این مقاله را تا انتها مطالعه کنید.

افزایش حداقل دستمزد چه تاثیری بر زندگی مردم دارد؟

در چهار دهه گذشته افزایش حداقل حقوق، تقریبا با تورم خنثی شده است. با توجه به روند بلندمدت افزایش نقدینگی تا زمانی که عطش اقتصاد ایران برای نقدینگی هر چه بیشتر رفع نشود، چشم‌اندازی برای کنترل پایدار تورم وجود ندارد.
افزایش کم‌سابقه حداقل حقوق اگرچه با هدف حمایت از حقوق‌بگیران انجام می‌شود اما در صورت عدم مهار تورم نه تنها سودی به حال ایشان نخواهد داشت بلکه ممکن است اختلالات جدیدی را هم در بازار کار ایجاد کند.

بازدارندگی؛ یا نابازدارندگی؟

زمانی تصور می‌شد گسترش تسلیحات هسته‌ای ضامن پایداری و صلح در جهان می‌شود. اما امروز نگرانی‌ها درباره شکسته شدن تابوی هسته‌ای پس از ۷۷ سال دوباره جان گرفته است. جنگ روسیه و اوکراین با مراجعه به کلیدواژه‌های هسته‌ای آغاز شد و با تکرار آن‌ها ادامه یافت و در صورت عدم تحقق اهداف عملیات ویژه روسیه در اوکراین، ممکن است به استفاده از سلاح هسته‌ای نیز به عنوان گزینه‌ای برای تعیین سرنوشت جنگ فکر شود.
آیا امکان استفاده از سلاح هسته‌ای در درگیری‌های کنونی وجود دارد؟ اگر استفاده از بمب هسته‌ای در دستور کار قرار گیرد چه می‌شود؟
در این مقاله، علاوه بر پرداختن به این پرسش‌ها، مستندی ۷ دقیقه‌ای به نام «شبیه‌سازی انفجار هسته‌ای در یک شهر امروزی» اثر نیل هالوران در ارتباط با هم همین موضوع معرفی خواهد شد. هالوران روایتش را بیش از هر چیز با گردآوری داده‌ها و ارائه آمار پیش می‌برد و از این حیث سبکی منحصر به فرد دارد. در ضمن خواندن این نوشتار می‌توانید مستند یادشده را با زیرنویس فارسی دقیقه تماشا کنید.

بازگشت به لایه ازون!

چند دهه پیش، لایه ازون در صدر اخبار جهان قرار گرفت. در میانۀ دهه ۸۰ میلادی دانشمندان دریافتند سرعت از بین رفتنِ مولکول‌های ازون در لایۀ دوم جو زمین به قدری شدید است که ممکن است چیزی تا پایان حیات در کرۀ خاکی نمانده باشد. بحران لایه ازون آنچنان در مرکز توجه قرار گرفته بود که بحث «سوراخ لایه ازون» به گفتگوی روزمره نیز راه پیدا کرد. اما امروز اثری از آن در اخبار نیست. ماجرا از چه قرار است؟!
داستان لایه ازون نمونه‌ای درس‌آموز و امیدبخش از مواجهه با یک بحرانِ کلانِ زیست‌محیطی است چرا که برخلاف بسیاری از مسائلِ در هم‌پیچیده و لاینحلِ امروز، جامعه بشری موفق شد آن را «حل» کند.
مواجهه با مسئله لایه ازون در دهه ۸۰ میلادی حاوی چه درس‌هایی برای امروز است؟

چرا مشکل آلودگی هوای تهران حل نمی‌شود؟

در سی سال گذشته قوانین و برنامه‌های جامع زیادی برای مهار آلودگی در تهران و سایر نقاط کشور تصویب و اجرا شده اما در نهایت با موفقیتی همراه نبوده است. به همین دلیل افکار عمومی در سال‌های اخیر تعارف را برنامه‌های جامعِ راهبردی و تلاش‌های بی‌وقفۀ شبانه‌روزی کنار گذاشته و به یک پرسش اولیه بازگشته است: «علت اصلی آلودگی هوای تهران چیست؟!»

افغانستان میان دو طالبان

این گزارش با گردآوری مجموعۀ متنوعی از اطلاعات و بررسی آن‌ها در چهار بخش به پرسش‌های مرتبط با امروز افغانستان پاسخ دهد: مرور وقایع تاریخی افغانستان برای پی بردن به برخی ویژگی‌های تکرارشونده و پایدار آن؛ بررسی شاخص‌های کلان توسعه و نوسازی؛ روایت حضوری نظامی آمریکا در خاک افغانستان و تحلیل داده‌های دو دهه جنگ؛ نتیجه‌گیری و ترسیم چشم‌انداز پیشِ رو.

کاهش مرگ و میر واکسینه‌ها در آمار ثبت احوال

بررسی داده‌های سازمان ثبت احوال نشان می‌دهد نسبت مرگ و میر گروه‌های سنی بالای ۷۰ سال در هفته دهم و یازدهم پس از شروع تاریخ واکسیناسیون آنان نسبت به مقدار مورد انتظار کاهش معنادار و قابل ملاحظه داشته است. مجموعه مشاهدات انجام شده مانند تغییر توزیع سنی اسناد فوت سازمان ثبت احوال قبل از همه‌گیری، همزان با موج‌های همه‌گیری و بعد از شروع سراسری دریافت واکسن نشان می‌دهد واکسیناسیون ایران در مقیاس کلان کاملا موثر بوده و منجر به کاهش مرگ و میر بیماران شده است.

تغییر الگوی کلی مرگ‌ومیر با افت‌و‌خیز کرونا

مقایسه توزیع سنی مرگ و میر در آمار فوت ثبت احوال در موج‌های مختلفِ کرونا نشان می‌دهد رابطه‌ای مشخص و معنادار بین تغییرات توزیع سِنّی اسناد فوت و شدت همه‌گیری کرونا در کشور وجود دارد. توزیع سِنّی مرگ با بالا و پایین شدن موج‌های کرونا با توجه به ریسک جانی متفاوت در هر گروه سِنّی به صورت قاعده‌مند تحت تاثیر قرار می‌گیرد. این رابطه از نظر آماری معنادار است و قدرت پیش‌بینی سهم مرگ و میر گروه‌های سنی مختلف در صورت عدم واکسیناسیون را به ما می‌دهد.

هشدارهایی درباره کشتار جمعی کرونا در ایران

بررسی آمار کشورها نشانی از مصونیت واکسن در برابر ابتلا نشان نمی‌دهد اما در صورت بیماری، مصونیت در وضعیت وخیم و منجر به فوت کاملا در آمار کشورهایی که دست کم ۴۰ دوز واکسن در هر ۱۰۰ نفر تزریق کرده‌اند کاملا معنادار و مشهود است. نرخ مرگ و میر در آمار رسمی کشورها با افزایش واکسیناسیون به صورت بسیار چشمگیر (تقریباً با آهنگ توانی) کاهش می‌یابد.
اگر وضعیت صعودی بیماری، با عادی‌انگاشتن همه‌گیری و عدم وضع محدودیت‌های اجتماعی و دست به دست شدن ویروس در اجتماعات همراه شود، بار بیماری از ظرفیت‌های نظام درمان فراتر می‌رود و فاجعه وارد مرحله‌ای بی‌سابقه خواهد شد که آنچه تا کنون اتفاق افتاده در برابر آن ناچیز خواهد بود

معمای افزایش مصرف برق در ایران

پس از چند روز قطع پی‌در‌پیِ برق، هنوز توضیح روشنی دربارۀ خاموشی‌ها در ایران وجود ندارد. برخی فرسودگی و عدم نوسازی و توسعه شبکه برق را علت این اتفاق می‌دانند، برخی معطل ماندن تعمیر و نگهداریِ نیروگاه‌ها در اثر تحریم‌ها و عدم تکافوی تولید را مهم‌ترین علت معرفی می‌کنند، برخی خشکسالی و کمکاری نیروگاه‌های برق‌آبی را مهم می‌دانند و برخی تصدی بخش خصوصی در نیروگاه‌ها را ریشۀ این اتفاق بر می‌شمرند. اما به نظر می‌رسد علت اصلی این اتفاق را نه تنها در مسائل تولید، که باید در علل افزایش مصرف نیز جستجو کرد.

محیط زیست و انرژی

داستان بزرگ‌ترین اعتیاد جهان

کورت وونه‌گات طنزپرداز و رمان‌نویس مشهور آمریکایی وقتی در ۸۲ سالگی در اوج تجربه نویسندگی قرار داشت احوال و افکارش را در «مرد بی‌وطن» آخرین کتاب خود شرح داد. او در بخشی از این کتاب تجربیاتش با مواد مخدر را بازگو می‌کند و پس از اشاره به حالاتش هنگام مصرف هر یک از آن‌ها از بزرگ‌ترین ماده مخدر جهان پرده‌برداری می‌کند:

«اجازه دهید تجربه‌ای را با شما در میان بگذارم. من یک بار چنان بالا رفتم که حتی با علف و الکل و کِرک و کوکائین و ال‌اس‌دی و هروئین هم نمی‌شد به گردش رسید. این تجربه مربوط به زمانی بود که … »

اگر می‌خواهید بدانید بزرگ‌ترین ماده مخدر جهان چیست و چرا این مقاله را تا انتها مطالعه کنید.

کار

افزایش حداقل دستمزد چه تاثیری بر زندگی مردم دارد؟

در چهار دهه گذشته افزایش حداقل حقوق، تقریبا با تورم خنثی شده است. با توجه به روند بلندمدت افزایش نقدینگی تا زمانی که عطش اقتصاد ایران برای نقدینگی هر چه بیشتر رفع نشود، چشم‌اندازی برای کنترل پایدار تورم وجود ندارد.
افزایش کم‌سابقه حداقل حقوق اگرچه با هدف حمایت از حقوق‌بگیران انجام می‌شود اما در صورت عدم مهار تورم نه تنها سودی به حال ایشان نخواهد داشت بلکه ممکن است اختلالات جدیدی را هم در بازار کار ایجاد کند.

جنگ

بازدارندگی؛ یا نابازدارندگی؟

زمانی تصور می‌شد گسترش تسلیحات هسته‌ای ضامن پایداری و صلح در جهان می‌شود. اما امروز نگرانی‌ها درباره شکسته شدن تابوی هسته‌ای پس از ۷۷ سال دوباره جان گرفته است. جنگ روسیه و اوکراین با مراجعه به کلیدواژه‌های هسته‌ای آغاز شد و با تکرار آن‌ها ادامه یافت و در صورت عدم تحقق اهداف عملیات ویژه روسیه در اوکراین، ممکن است به استفاده از سلاح هسته‌ای نیز به عنوان گزینه‌ای برای تعیین سرنوشت جنگ فکر شود.
آیا امکان استفاده از سلاح هسته‌ای در درگیری‌های کنونی وجود دارد؟ اگر استفاده از بمب هسته‌ای در دستور کار قرار گیرد چه می‌شود؟
در این مقاله، علاوه بر پرداختن به این پرسش‌ها، مستندی ۷ دقیقه‌ای به نام «شبیه‌سازی انفجار هسته‌ای در یک شهر امروزی» اثر نیل هالوران در ارتباط با هم همین موضوع معرفی خواهد شد. هالوران روایتش را بیش از هر چیز با گردآوری داده‌ها و ارائه آمار پیش می‌برد و از این حیث سبکی منحصر به فرد دارد. در ضمن خواندن این نوشتار می‌توانید مستند یادشده را با زیرنویس فارسی دقیقه تماشا کنید.

محیط زیست و انرژی

بازگشت به لایه ازون!

چند دهه پیش، لایه ازون در صدر اخبار جهان قرار گرفت. در میانۀ دهه ۸۰ میلادی دانشمندان دریافتند سرعت از بین رفتنِ مولکول‌های ازون در لایۀ دوم جو زمین به قدری شدید است که ممکن است چیزی تا پایان حیات در کرۀ خاکی نمانده باشد. بحران لایه ازون آنچنان در مرکز توجه قرار گرفته بود که بحث «سوراخ لایه ازون» به گفتگوی روزمره نیز راه پیدا کرد. اما امروز اثری از آن در اخبار نیست. ماجرا از چه قرار است؟!
داستان لایه ازون نمونه‌ای درس‌آموز و امیدبخش از مواجهه با یک بحرانِ کلانِ زیست‌محیطی است چرا که برخلاف بسیاری از مسائلِ در هم‌پیچیده و لاینحلِ امروز، جامعه بشری موفق شد آن را «حل» کند.
مواجهه با مسئله لایه ازون در دهه ۸۰ میلادی حاوی چه درس‌هایی برای امروز است؟

آلودگی هوا

چرا مشکل آلودگی هوای تهران حل نمی‌شود؟

در سی سال گذشته قوانین و برنامه‌های جامع زیادی برای مهار آلودگی در تهران و سایر نقاط کشور تصویب و اجرا شده اما در نهایت با موفقیتی همراه نبوده است. به همین دلیل افکار عمومی در سال‌های اخیر تعارف را برنامه‌های جامعِ راهبردی و تلاش‌های بی‌وقفۀ شبانه‌روزی کنار گذاشته و به یک پرسش اولیه بازگشته است: «علت اصلی آلودگی هوای تهران چیست؟!»

تاریخ

افغانستان میان دو طالبان

این گزارش با گردآوری مجموعۀ متنوعی از اطلاعات و بررسی آن‌ها در چهار بخش به پرسش‌های مرتبط با امروز افغانستان پاسخ دهد: مرور وقایع تاریخی افغانستان برای پی بردن به برخی ویژگی‌های تکرارشونده و پایدار آن؛ بررسی شاخص‌های کلان توسعه و نوسازی؛ روایت حضوری نظامی آمریکا در خاک افغانستان و تحلیل داده‌های دو دهه جنگ؛ نتیجه‌گیری و ترسیم چشم‌انداز پیشِ رو.

کرونا

کاهش مرگ و میر واکسینه‌ها در آمار ثبت احوال

بررسی داده‌های سازمان ثبت احوال نشان می‌دهد نسبت مرگ و میر گروه‌های سنی بالای ۷۰ سال در هفته دهم و یازدهم پس از شروع تاریخ واکسیناسیون آنان نسبت به مقدار مورد انتظار کاهش معنادار و قابل ملاحظه داشته است. مجموعه مشاهدات انجام شده مانند تغییر توزیع سنی اسناد فوت سازمان ثبت احوال قبل از همه‌گیری، همزان با موج‌های همه‌گیری و بعد از شروع سراسری دریافت واکسن نشان می‌دهد واکسیناسیون ایران در مقیاس کلان کاملا موثر بوده و منجر به کاهش مرگ و میر بیماران شده است.

کرونا

تغییر الگوی کلی مرگ‌ومیر با افت‌و‌خیز کرونا

مقایسه توزیع سنی مرگ و میر در آمار فوت ثبت احوال در موج‌های مختلفِ کرونا نشان می‌دهد رابطه‌ای مشخص و معنادار بین تغییرات توزیع سِنّی اسناد فوت و شدت همه‌گیری کرونا در کشور وجود دارد. توزیع سِنّی مرگ با بالا و پایین شدن موج‌های کرونا با توجه به ریسک جانی متفاوت در هر گروه سِنّی به صورت قاعده‌مند تحت تاثیر قرار می‌گیرد. این رابطه از نظر آماری معنادار است و قدرت پیش‌بینی سهم مرگ و میر گروه‌های سنی مختلف در صورت عدم واکسیناسیون را به ما می‌دهد.

کرونا

هشدارهایی درباره کشتار جمعی کرونا در ایران

بررسی آمار کشورها نشانی از مصونیت واکسن در برابر ابتلا نشان نمی‌دهد اما در صورت بیماری، مصونیت در وضعیت وخیم و منجر به فوت کاملا در آمار کشورهایی که دست کم ۴۰ دوز واکسن در هر ۱۰۰ نفر تزریق کرده‌اند کاملا معنادار و مشهود است. نرخ مرگ و میر در آمار رسمی کشورها با افزایش واکسیناسیون به صورت بسیار چشمگیر (تقریباً با آهنگ توانی) کاهش می‌یابد.
اگر وضعیت صعودی بیماری، با عادی‌انگاشتن همه‌گیری و عدم وضع محدودیت‌های اجتماعی و دست به دست شدن ویروس در اجتماعات همراه شود، بار بیماری از ظرفیت‌های نظام درمان فراتر می‌رود و فاجعه وارد مرحله‌ای بی‌سابقه خواهد شد که آنچه تا کنون اتفاق افتاده در برابر آن ناچیز خواهد بود

برق

معمای افزایش مصرف برق در ایران

پس از چند روز قطع پی‌در‌پیِ برق، هنوز توضیح روشنی دربارۀ خاموشی‌ها در ایران وجود ندارد. برخی فرسودگی و عدم نوسازی و توسعه شبکه برق را علت این اتفاق می‌دانند، برخی معطل ماندن تعمیر و نگهداریِ نیروگاه‌ها در اثر تحریم‌ها و عدم تکافوی تولید را مهم‌ترین علت معرفی می‌کنند، برخی خشکسالی و کمکاری نیروگاه‌های برق‌آبی را مهم می‌دانند و برخی تصدی بخش خصوصی در نیروگاه‌ها را ریشۀ این اتفاق بر می‌شمرند. اما به نظر می‌رسد علت اصلی این اتفاق را نه تنها در مسائل تولید، که باید در علل افزایش مصرف نیز جستجو کرد.