تحریریه

تحریریه

اتفاقات جدید در کیفیت هوا

آلودگی هوای تهران پدیده‌ جدیدی نیست. هر روز در آن نفس می‌کشیم. اما چند سال است که شاهد اتفاقات جدیدی در آن هستیم. مثلا یک آلاینده در ماه‌هایی از سال مقدارهایی را تجربه می‌کند که هیچ گاه تجربه نکرده یا آلاینده‌ای که در یک روند چند ساله کنترل شده و کاهش یافته یک‌مرتبه تغییرِ روند داده و رو به افزایش گذاشته است. سال ۱۴۰۱ به طور قطع آلوده‌ترین سال پایتخت در یک دهه گذشته و شاید در طول تاریخ آن باشد.

جنبش ضدمُحتسِب

در هفته گذشته گفتگویی با آرش حیدری استاد جامعه‌شناسی دانشگاه علم و فرهنگ در روزنامه هم‌میهن در رسانه‌ها مورد توجه قرار گرفت و چندین بار بازنشر شد. انجمن جامعه‌شناسی ایران نیز آن را به عنوان یادداشت ماه بازنشر کرد. این گفتگو حاوی چند نکته مهم درباره فهم اعتراضات در کشور است. نخست اینکه نباید این اعتراضات را به شکاف‌های نسلی فروکاست. اعتراضات یک عقبه تاریخی جدی دارد که حیدری آن را در دو پرده توضیح می‌دهد: پرده متاخر، از دوران مشروطه به این سو است که ایران می‌خواهد پس از سال‌ها خمودگی پوست بیاندازد و زندگی جدیدی آغاز کند و پرده متقدم همان چیزی است که در قرون گذشته به دفعات در ادبیات فارسی مثلا در اشعار سعدی و حافظ بازتاب یافته است. به همین دلیل حیدری برای نامگذاری این جنبش اعتراضی در دل تاریخ دست می‌کند و «جنبش ضدمحتسب» را برای آن پیشنهاد می‌کند.

گزیده‌ای از گفتگوهای ایرنا با جامعه‌شناسان درباره اعتراضات ۱۴۰۱

دفتر پژوهش خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی ایران (ایرنا) مصاحبه‌هایی با نخبگان، اندیشمندان و جامعه‌شناسان با رویکردهای مختلف درباره اعتراضات و ناآرامی‌های پس از فاجعه جان سپردن مهسا امینی در زمان بازداشت در پلیس امنیت اخلاقی انجام داده که تاکنون ۱۰ مورد از آن‌ها منتشر شده است. این مجموعه مصاحبه‌ در چهارچوبی کاملا رسمی انجام شده اما همچنان حاوی نکات درخور درنگ و تامل فراوانی است.

بیانیه انجمن جامعه‌شناسی ایران درباره حوادث منجر به بروز اندوه و خشم عمومی

در پی فاجعه مرگ مهسا امینی پس از بازداشت وی توسط پلیس امنیت اخلاقی (گشت ارشاد)، مجله دقیقه ضمن ابراز همدردی با خانواده ایشان و تمامی زنانی که در اتفاقات مشابه آسیب دیده‌اند، بیانیه انجمن جامعه‌شناسی ایران در این باره را بازنشر می‌کند:
«مرگ غم‌انگیز مهسا امینی که در پی بازداشت از سوی گشت ارشاد روی داد، افکار عمومی را جریحه دار کرد و موجب اندوه و فوران خشم در بین کثیری از مردم ایران شد. متاسفانه این اتفاق در زنجیره‌ای از اتفاقات گذشته روی داده است و نمی‌توان آن را حادثه‌ای موردی و تصادفی دانست.ما بر این باوریم که این یک اتفاق موردی نیست بلکه نتیجه اجتناب‌ناپذیر رویکردها و سیاست‌هایی است که به تحولات اجتماعی بی‌اعتناست.»

زمستان نفس‌گیر در هوای آلودۀ تهران

اگر هر سال خیز بزرگ آلودگی هوا در آبان ماه آغاز می‌شد به نظر می‌رسد این خیز امسال در مهرماه آغاز شده و اگر به همین ترتیب ادامه پیدا کند ممکن است آلودگی هوا در زمستان وضعیتی ناگوارتر از سال‌های گذشته پیدا کند.
نخستین وضعیت «ناسالم برای تمام گروه‌ها» هوای تهران در پاییز و زمستان ۹۹ در ۱۰ دی اتفاق افتاده در حالیکه در سال ۱۴۰۰ نخستین وضعیت ناسالم در ۱ آذر یعنی ۴۰ روز زودتر رخ است.

کنترل مصرف برق با تعطیلات کرونایی

از نیمه مرداد ماه، ذخیره نیروگاه‌های کشور دوباره صفر شده و محدودیت توزیع یا همان خاموشی، در نقاط مختلف کشور اعمال می‌شود. بررسی آمار امسال و سال‌های قبلی نشان می‌دهد تولید برق کشور به زحمت توان تامین بیش از ۵۷ هزار مگاوات دارد و در مقادیر بیشتر از آن قطعی برق ناگزیر می‌شود.
محاسبه اختلاف مصرف در روزهای تعطیل و روزهای کاری در سال جاری نشان می‌دهد در حال حاضر تعطیلیِ ادارات می‌تواند تا ۷٫۵ هزار مگاوات مصرف برق کشور را کم کند و مصرف فعلی را به ۵۷٫۵ هزار مگاوات که خطر خاموشی در آن کمتر است برساند. سخنگوی صنعت برق در همین راستا به دستگاه‌های اجرایی، ادارات و بانک‌ها تاکید کرد خاموش نگهداشتنِ وسایل برقی، سرمایشی و غیرضروری در این چند روز را فراموش نکنند!

پیش‌بینی مشارکت در انتخابات ۱۴۰۰

رئیس مرکز افکارسنجی ایسپا با استناد به مجموعه‌ای از نظرسنجی‌های انجام شده، به نکات مهمی در تحلیل وضعیت مشارکت مردم و عوامل موثر بر آن اشاره کرد.
مطابق این برآورد مشارکت انتخاباتی در حال حاضر در حدود ۳۹% است. در مراکز استان، شهرهای کوچک‌تر و روستاها نرخ مشارکت به ترتیب عبارت است از ۳۰%، ۳۷% و ۵۶%. وضعیت کنونی را می‌توان یک وضعیت سرد انتخاباتی تصور کرد که تحت تاثیر شرایط اقتصادی و شیوع کرونا تغییرات فاحشی تا زمان انتخابات برای آن تصور نمی‌شود.
از دیگر نکات در خور توجه در این گزارش می‌توان به وضعیت اصلاح‌طلبان و اصولگرایان در انتخابات پیش رو و همینطور تاثیر سرنگونی هواپیمای اوکراینی بر کاهش مشارکت اشاره کرد.

گریزی به آمار کرونا در یک نظرسنجی

پژوهشگاه وزارت ارشاد چهارمین موج نظرسنجی‌های خود درباره کرونا که از ۹ تا ۲۱ بهمن ماه انجام داده که نتایج آن در مطبوعات بازتاب یافته است. از نتایج این نظرسنجی نشان داده شده تا نیمه بهمن تقریباً ۱۵۰ هزار نفر فوت در اثر کرونا در کشور وجود داشته است. این تعداد تقریبا ۲٫۴ برابر آمار رسمی فوت کرونا گزارش شده که از آنچه پیشتر با استفاده از آمار فوت اضافه از سازمان ثبت احوال به دست آمده بود سازگار است.

شلیک پدافند به هواپیمای مسافربری؛ یک بررسی آماری

در ۷۰ سال اخیر ۲ تا ۴ مورد در دنیا بوده که حکومتی با ادعای تشخیص اشتباه یک هواپیمای مسافربری را سرنگون کرده است. در هیچ یک از این موارد، نیروی نظامی هواپیمایی که از فرودگاه کشور خودش پرواز کرده باشد را هدف قرار نداده است.

آلودگی هوا

اتفاقات جدید در کیفیت هوا

آلودگی هوای تهران پدیده‌ جدیدی نیست. هر روز در آن نفس می‌کشیم. اما چند سال است که شاهد اتفاقات جدیدی در آن هستیم. مثلا یک آلاینده در ماه‌هایی از سال مقدارهایی را تجربه می‌کند که هیچ گاه تجربه نکرده یا آلاینده‌ای که در یک روند چند ساله کنترل شده و کاهش یافته یک‌مرتبه تغییرِ روند داده و رو به افزایش گذاشته است. سال ۱۴۰۱ به طور قطع آلوده‌ترین سال پایتخت در یک دهه گذشته و شاید در طول تاریخ آن باشد.

بررسی و نقد

جنبش ضدمُحتسِب

در هفته گذشته گفتگویی با آرش حیدری استاد جامعه‌شناسی دانشگاه علم و فرهنگ در روزنامه هم‌میهن در رسانه‌ها مورد توجه قرار گرفت و چندین بار بازنشر شد. انجمن جامعه‌شناسی ایران نیز آن را به عنوان یادداشت ماه بازنشر کرد. این گفتگو حاوی چند نکته مهم درباره فهم اعتراضات در کشور است. نخست اینکه نباید این اعتراضات را به شکاف‌های نسلی فروکاست. اعتراضات یک عقبه تاریخی جدی دارد که حیدری آن را در دو پرده توضیح می‌دهد: پرده متاخر، از دوران مشروطه به این سو است که ایران می‌خواهد پس از سال‌ها خمودگی پوست بیاندازد و زندگی جدیدی آغاز کند و پرده متقدم همان چیزی است که در قرون گذشته به دفعات در ادبیات فارسی مثلا در اشعار سعدی و حافظ بازتاب یافته است. به همین دلیل حیدری برای نامگذاری این جنبش اعتراضی در دل تاریخ دست می‌کند و «جنبش ضدمحتسب» را برای آن پیشنهاد می‌کند.

بررسی و نقد

گزیده‌ای از گفتگوهای ایرنا با جامعه‌شناسان درباره اعتراضات ۱۴۰۱

دفتر پژوهش خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی ایران (ایرنا) مصاحبه‌هایی با نخبگان، اندیشمندان و جامعه‌شناسان با رویکردهای مختلف درباره اعتراضات و ناآرامی‌های پس از فاجعه جان سپردن مهسا امینی در زمان بازداشت در پلیس امنیت اخلاقی انجام داده که تاکنون ۱۰ مورد از آن‌ها منتشر شده است. این مجموعه مصاحبه‌ در چهارچوبی کاملا رسمی انجام شده اما همچنان حاوی نکات درخور درنگ و تامل فراوانی است.

جامعه

بیانیه انجمن جامعه‌شناسی ایران درباره حوادث منجر به بروز اندوه و خشم عمومی

در پی فاجعه مرگ مهسا امینی پس از بازداشت وی توسط پلیس امنیت اخلاقی (گشت ارشاد)، مجله دقیقه ضمن ابراز همدردی با خانواده ایشان و تمامی زنانی که در اتفاقات مشابه آسیب دیده‌اند، بیانیه انجمن جامعه‌شناسی ایران در این باره را بازنشر می‌کند:
«مرگ غم‌انگیز مهسا امینی که در پی بازداشت از سوی گشت ارشاد روی داد، افکار عمومی را جریحه دار کرد و موجب اندوه و فوران خشم در بین کثیری از مردم ایران شد. متاسفانه این اتفاق در زنجیره‌ای از اتفاقات گذشته روی داده است و نمی‌توان آن را حادثه‌ای موردی و تصادفی دانست.ما بر این باوریم که این یک اتفاق موردی نیست بلکه نتیجه اجتناب‌ناپذیر رویکردها و سیاست‌هایی است که به تحولات اجتماعی بی‌اعتناست.»

آلودگی هوا

زمستان نفس‌گیر در هوای آلودۀ تهران

اگر هر سال خیز بزرگ آلودگی هوا در آبان ماه آغاز می‌شد به نظر می‌رسد این خیز امسال در مهرماه آغاز شده و اگر به همین ترتیب ادامه پیدا کند ممکن است آلودگی هوا در زمستان وضعیتی ناگوارتر از سال‌های گذشته پیدا کند.
نخستین وضعیت «ناسالم برای تمام گروه‌ها» هوای تهران در پاییز و زمستان ۹۹ در ۱۰ دی اتفاق افتاده در حالیکه در سال ۱۴۰۰ نخستین وضعیت ناسالم در ۱ آذر یعنی ۴۰ روز زودتر رخ است.

برق

کنترل مصرف برق با تعطیلات کرونایی

از نیمه مرداد ماه، ذخیره نیروگاه‌های کشور دوباره صفر شده و محدودیت توزیع یا همان خاموشی، در نقاط مختلف کشور اعمال می‌شود. بررسی آمار امسال و سال‌های قبلی نشان می‌دهد تولید برق کشور به زحمت توان تامین بیش از ۵۷ هزار مگاوات دارد و در مقادیر بیشتر از آن قطعی برق ناگزیر می‌شود.
محاسبه اختلاف مصرف در روزهای تعطیل و روزهای کاری در سال جاری نشان می‌دهد در حال حاضر تعطیلیِ ادارات می‌تواند تا ۷٫۵ هزار مگاوات مصرف برق کشور را کم کند و مصرف فعلی را به ۵۷٫۵ هزار مگاوات که خطر خاموشی در آن کمتر است برساند. سخنگوی صنعت برق در همین راستا به دستگاه‌های اجرایی، ادارات و بانک‌ها تاکید کرد خاموش نگهداشتنِ وسایل برقی، سرمایشی و غیرضروری در این چند روز را فراموش نکنند!

نظرسنجی

پیش‌بینی مشارکت در انتخابات ۱۴۰۰

رئیس مرکز افکارسنجی ایسپا با استناد به مجموعه‌ای از نظرسنجی‌های انجام شده، به نکات مهمی در تحلیل وضعیت مشارکت مردم و عوامل موثر بر آن اشاره کرد.
مطابق این برآورد مشارکت انتخاباتی در حال حاضر در حدود ۳۹% است. در مراکز استان، شهرهای کوچک‌تر و روستاها نرخ مشارکت به ترتیب عبارت است از ۳۰%، ۳۷% و ۵۶%. وضعیت کنونی را می‌توان یک وضعیت سرد انتخاباتی تصور کرد که تحت تاثیر شرایط اقتصادی و شیوع کرونا تغییرات فاحشی تا زمان انتخابات برای آن تصور نمی‌شود.
از دیگر نکات در خور توجه در این گزارش می‌توان به وضعیت اصلاح‌طلبان و اصولگرایان در انتخابات پیش رو و همینطور تاثیر سرنگونی هواپیمای اوکراینی بر کاهش مشارکت اشاره کرد.

کرونا

گریزی به آمار کرونا در یک نظرسنجی

پژوهشگاه وزارت ارشاد چهارمین موج نظرسنجی‌های خود درباره کرونا که از ۹ تا ۲۱ بهمن ماه انجام داده که نتایج آن در مطبوعات بازتاب یافته است. از نتایج این نظرسنجی نشان داده شده تا نیمه بهمن تقریباً ۱۵۰ هزار نفر فوت در اثر کرونا در کشور وجود داشته است. این تعداد تقریبا ۲٫۴ برابر آمار رسمی فوت کرونا گزارش شده که از آنچه پیشتر با استفاده از آمار فوت اضافه از سازمان ثبت احوال به دست آمده بود سازگار است.

سوانح هواپیمایی

شلیک پدافند به هواپیمای مسافربری؛ یک بررسی آماری

در ۷۰ سال اخیر ۲ تا ۴ مورد در دنیا بوده که حکومتی با ادعای تشخیص اشتباه یک هواپیمای مسافربری را سرنگون کرده است. در هیچ یک از این موارد، نیروی نظامی هواپیمایی که از فرودگاه کشور خودش پرواز کرده باشد را هدف قرار نداده است.